Cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng: Nhiều sản phẩm cuộc thi bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống


 

Nhằm khơi dậy, phát hiện và bồi dưỡng những mầm non khoa học, hằng năm, Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Bắc Giang được Liên hiệp Các hội Khoa học và kỹ thuật chủ trì, phối hợp với một số cơ quan như Tỉnh Đoàn thanh niên, Sở Khoa học và công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Cuộc thi đã thu hút sự tham gia của đông đảo thanh thiếu niên, nhi đồng trong tỉnh với khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ.

Mỗi năm, cuộc thi thu hút sự tham gia của hàng trăm tập thể và cá nhân bao gồm các đoàn trường, học sinh các cấp học phổ thông. Mô hình, giải pháp dự thi, gồm các lĩnh vực: Đồ dùng học tập, phần mềm tin học, đồ chơi trẻ em, giải trí, dụng cụ sinh hoạt gia đình, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế, tiết kiệm năng lượng. Số lượng mô hình sản phẩm dự thi tăng dần theo các năm, chất lượng sản phẩm dự thi tăng lên về độ tinh xảo, bảo đảm các yếu tố kỹ thuật, mỹ thuật. Phần lớn các sản phẩm đều được lắp ráp, chế tạo từ những đồ dùng phế thải được các em tận dụng, chắt lọc và làm thành những mô hình sản phẩm hoàn chỉnh.

Những năm đầu tổ chức cuộc thi, các giải pháp dự thi còn ít và hạn chế về sáng tác, tính ứng dụng chưa cao và không có mô hình, sản phẩm đoạt giải cuộc thi toàn quốc. Từ năm 2010 trở lại đây, mỗi năm có từ 90 - 100 giải pháp dự thi, nhiều mô hình, sản phẩm đoạt giải tỉnh và gửi đi tham dự Cuộc thi toàn quốc và dành được giải cao, trong đó mô hình Robốt phun thuốc trừ sâu của em Nguyễn Văn Hoà, thôn Hương Câu, xã Hương Lâm (Hiệp Hoà) đoạt giải đặc biệt; mô hình Robot cứu hoả đa năng của em Nguyễn Văn Hưng ở Trường THPT Lạng Giang số 2 đoạt giải nhì. Cũng với hai sản phẩm sáng tạo này, các em đã giành Huy chương Bạc trong cuộc Triển lãm Sáng tạo trẻ khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2010. Sản phẩm nước rửa chén bát bằng nước vo gạo của em Đặng Quốc Đạt, học sinh Trường THPT Cẩm Lý (Lục Nam) năm 2011 được đánh giá cao ở cuộc thi toàn quốc và được chọn tham dự Triển lãm Sáng tạo trẻ khu vực châu Á - Thái Bình Dương vì tính chất thân thiện với môi trường, chi phí thấp.

Thông qua cuộc thi hàng năm, đã tạo tư duy tự tìm tòi, sáng chế trong các em. Nhiều em đã lắp ghép được máy móc cơ cấu liên hoàn có thể chuyển động được hay chế tạo được những bo mạch có thể điều khiển tự động với độ tinh xảo, chính xác cao như mô hình rô bốt pha chế trong phòng thí nghiệm của em Nguyễn Văn Châm - Trường THPT Lạng Giang 1, máy cấy lúa tự động của một học sinh ở Nhã Nam - Tân Yên.

Những sản phẩm các em mang đến cuộc thi kết tinh nhiều chất xám, sức sáng tạo, khả năng phát hiện vấn đề của các em. Điều đáng quan tâm là các ý tưởng sáng tạo đều nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống, nhiều em bắt đầu ý tưởng bởi chứng kiến nỗi nhọc nhằn của cha mẹ và những người xung quanh trong lao động, sản xuất hằng ngày. Đó là mô hình sản phẩm máy trồng lạc của em Nguyễn Đức Hảo, lớp 8, Trường THCS Đồng Tâm (Yên Thế). Em Hảo cho biết do gia đình làm nông nghiệp, em thường xuyên phải phụ giúp bố mẹ trong sản xuất, nhất là khi phải đi trồng lạc trên bãi, công việc rất vất vả nhưng hiệu quả không cao. Em đã nghĩ cách khắc phục những khó khăn đó để rút ngắn ngày công lao động và tăng hiệu quả.

Tương tự, mô hình sản phẩm rôbốt phun thuốc trừ sâu bánh xích của em Nguyễn Đức Thịnh, lớp 8 Trường THCS thị trấn Vôi (Lạng Giang) cũng xuất phát từ việc hằng ngày chứng kiến bố và những người hàng xóm phải đeo bình phun thuốc trừ sâu nặng trĩu phun cho vải, lúa, hoa màu. Thuốc trừ sâu độc hại khiến nhiều lần bố bị ốm. Để tạo ra mô hình sản phẩm, em đã tận dụng những đồ phế thải có sẵn ở nhà như các thanh sắt cũ, xích líp xe đạp hỏng, mô tơ đài và đồ chơi trẻ em bị hỏng, dây điện cũ, công tắc điện cũng do em tự chế bằng các đồ dùng học tập bỏ đi.

Hay mô hình  sản phẩm mạch bảo vệ thông minh tương tác qua điện thoại của em Vũ Văn Thái, học sinh lớp 12 Trường THPT Yên Dũng số 1. Đây là một sản phẩm có khả năng tự động hoá cao. Nó có thể gọi điện, nhận cuộc gọi, huỷ cuộc gọi (không sử dụng SMS vì thường có SMS rác gây sai sót) để thực hiện nhiệm vụ báo động (báo trộm, báo cháy) hoàn toàn tự động, bí mật và an toàn. Mô hình sáng tạo này có thể ứng dụng bảo vệ nhà riêng, công sở, trường học, công ty... Ngoài ra nó có thể bảo vệ ô tô, xe máy từ xa. Thái đã giành giải nhất cuộc thi cấp tỉnh năm 2012 với mô hình này. Từ trước đến nay, em là học sinh duy nhất hai năm liền giành cú đúp giải thưởng cao.

Trong nhiều sản phẩm đoạt giải, Tỉnh Đoàn thanh niên đã lựa chọn một số mô hình sản phẩm tiêu biểu tham dự Festival sáng tạo trẻ toàn quốc. Được biết, nhiều em sau khi tốt nghiệp THPT đã tiếp tục con đường học tập lên cao hơn để có điều kiện theo đuổi hoài bão sáng tạo khoa học của mình như Nguyễn Văn Hưng hiện đang theo học Đại học Công nghệ Hà Nội, Vũ Văn Thái theo học Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên. Vượt lên sự khó khăn, thiếu thốn của cuộc sống sinh viên Vũ Văn Thái cho biết hiện em đang sưu tầm vật liệu lắp ráp, hoàn thiện mô hình thùng rác thông minh bảo vệ môi trường gửi tham dự Giải thưởng Sáng tạo trẻ dành cho lứa tuổi từ 18-35. Mong rằng bên cạnh các em có sự vào cuộc của các nhà khoa học, các doanh nghiệp và nhiều cấp, ngành hơn nữa để các em đủ sức sáng tạo những mô hình, giải pháp lớn hơn, thiết thực hơn, hiện thực hoá các ý tưởng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển KT-XH.

Bá Dương